Хуруҷ ва тағйирёбандаҳо

Барнома — рӯйхати фармонҳоест, ки компютер онҳоро паси ҳам, аз боло ба поён иҷро мекунад. Аз фармони асосӣ — баровардан ба экран — сар мекунем ва нигоҳ доштани маълумотро дар тағйирёбандаҳо меомӯзем.

print — баровардан ба экран

Функсияи print он чиро, ки дар қавсҳояш навишта шудааст, чоп мекунад ва ба сатри нав мегузарад.

print("Салом, Python!")
print("Сатри дуюм")

Хуруҷ:

Салом, Python!
Сатри дуюм

Матн дар барнома дар нохунак навишта мешавад — дукаратаи "..." ё яккаратаи '...'. Чунин матнро сатр (навъи str) меноманд. Бе нохунак Python гумон мекунад, ки ин номи тағйирёбанда ё фармон аст, ва хато медиҳад.

Ададҳо бе нохунак навишта мешаванд, ва бо онҳо ҳисоб кардан мумкин аст:

print(7)
print(10 + 5)      # 15
print(6 * 7)       # 42
print(100 - 1)     # 99

Ҳама чизе, ки баъд аз # меояд, шарҳ (комментарий) аст. Python онро иҷро намекунад: шарҳҳоро барои одамон менависанд.

Адад ё матн?

Ду сатри кодро муқоиса кун:

print(2 + 2)       # 4 — Python ҳисоб кард
print("2 + 2")     # 2 + 2 — ин танҳо матн аст

Дар дохили нохунак Python ҳеҷ чизро ҳисоб намекунад — аломатҳоро ҳамон тавре ки ҳастанд, чоп мекунад.

Якчанд қимат дар як print

Агар ба print якчанд қиматро бо вергул диҳӣ, онҳо дар як сатр бо фосила чоп мешаванд:

print("Синну сол:", 12)     # Синну сол: 12
print(1, 2, 3)              # 1 2 3

Ҷудокунандаро бо параметри sep иваз кардан мумкин аст:

print(1, 2, 3, sep=", ")    # 1, 2, 3
print("2026", "10", "24", sep="-")   # 2026-10-24

Параметри end бошад муайян мекунад, ки сатр бо чӣ анҷом ёбад (бо пешфарз — гузариш ба сатри нав):

print("Як", end=" ")
print("ду")                 # Як ду

Тағйирёбандаҳо

Тағйирёбанда — номест, ки барнома қиматро зери он нигоҳ медорад. Қиматро бо аломати = менависанд:

width = 8
height = 3
print(width * height)       # 24

Дар ин ҷо = маънои «баробар»-ро надорад, балки «қимати тарафи ростро ба тағйирёбандаи тарафи чап гузор». Тағйирёбандаро аз нав навиштан мумкин аст, ва қимати кӯҳна фаромӯш мешавад:

score = 10
score = score + 5           # дар тарафи рост 10 + 5, натиҷа боз ба score
print(score)                # 15

Қоидаҳо барои номҳо:

• ҳарфҳои лотинӣ, рақамҳо ва _; бо рақам сар кардан мумкин нест;
• ҳарфҳои калон ва хурд фарқ мекунанд: Price ва price — тағйирёбандаҳои гуногунанд;
• номҳои фаҳмо деҳ: price аз p беҳтар аст, total_cost бошад аз x1 беҳтар.

Арифметика

Амал	Мисол	Натиҷа
ҷамъ	7 + 2	9
тарҳ	7 - 2	5
зарб	7 * 2	14

Тартиби амалҳо мисли математика: аввал зарб, баъд ҷамъ ва тарҳ. Қавсҳо тартибро иваз мекунанд:

print(2 + 3 * 4)            # 14
print((2 + 3) * 4)          # 20

Тақсим, бақия ва дараҷаро дар мавзӯи «Арифметика» дида мебароем.

Сатрҳоро ҳам «ҷамъ» кардан мумкин аст

Сатрҳоро бо аломати + часпонидан ва бо зарб ба адад такрор кардан мумкин аст:

first = "Код"
second = "Бо Ту"
print(first + " " + second)   # Код Бо Ту
print("ха" * 3)               # хахаха
print("-" * 10)               # ----------

Вале сатрро бо адад ҷамъ кардан мумкин нест: "Синну сол: " + 12 хатои TypeError медиҳад. Дар print вергулро истифода бар: print("Синну сол:", 12).

Хатоҳои маъмул

• Нохунаки фаромӯшшуда: print(Салом) → NameError: name 'Салом' is not defined. Python тағйирёбандаеро бо чунин ном меҷӯяд.
• Қавс ё нохунаки пӯшиданашуда: print("Салом" → SyntaxError.
• Хатои имлоӣ дар номи тағйирёбанда: price сохтӣ, вале prise-ро чоп мекунӣ → NameError.
• Фосилаҳо ва аломатҳои зиёдатӣ дар ҷавоб: системаи санҷиш хуруҷро қатъӣ муқоиса мекунад, бинобар ин маҳз он чиро чоп кун, ки шарт талаб мекунад.

Хулоса

• print(...) қиматҳоро чоп мекунад ва ба сатри нав мегузарад; sep ва end ҷудокунанда ва анҷомро танзим мекунанд;
• сатрҳо дар нохунак навишта мешаванд, ададҳо — бе нохунак;
• ном = қимат қиматро дар тағйирёбанда нигоҳ медорад;
• + - * бо ададҳо кор мекунанд, + ва * — инчунин бо сатрҳо.